Chế phẩm dùng trong sinh sản

MỘT SỐ CHẾ PHẨM DÙNG TRONG SINH SẢN VẬT NUÔI

I. HUYẾT THANH NGỰA CHỬA

(Gonadotropin huyết thanh)

Huyết thanh ngựa chửa (H.T.N.C) hay còn gọi là PMS (Pregnant Mare Seum) được chế từ máu ngựa cái có chửa từ 50-100 ngày. Trong huyết thanh ngựa chửa có chứa hai loại kích tố đó là FSH (Folliculo stimulin hormon) và LH (Luteino stimulin hormon).

Đơn vị UI tương ứng với 25mg mẫu chuẩn quốc tế. HTNC thuộc loại prolan A. Huyết thanh phụ nữ có chửa cũng chứa Prolan B.

 1. Tác dụng

Ở gia súc đực: Kích tố FSH có tác dụng tăng cường sự phát dục của thượng bì ống sinh tinh nhỏ, tạo ra tinh trùng

Kích tố LH có tác dụng thúc đẩy sự phát dục của tổ chức kẽ ở tinh hoàn để tiết ra Adrogen gây nên sự kích dục của con đực.

Ở gia súc cái: FSH có tác dụng kích thích trứng chín. LH có tác dụng tiếp theo là kích thích rụng trứng.

Tỷ lệ FSH/LH phải thích hợp (LH phải lớn hơn) thì sự rụng trứng được dễ dàng. Khi kết hợp với Gonadotropin thì HTNC gây động dục ở gia súc cái tốt hơn.

 2. Chỉ dịnh

HTNC được dùng trong các trường hợp sau:

-           Làm tăng tính hăng sinh dục, tăng số lượng tinh trùng, chống chứng vô tinh trùng của

các gia súc đực

-           Làm tăng sự động dục của gia súc cái, kích thích động dục sớm ở những gia súc cái

chậm động dục hay trong mùa không động dục.

-           Gây động dục hàng loạt ở gia súc cái.

-           Kích thích gia súc cái chửa nhiều thai, đẻ nhiều con.

  3. Liều lượng

+ Gia súc đực: Tiêm bắp thịt

-           Trâu, bò, ngựa trưởng thành:     100-3000 UI

3 ngày tiêm 1 lần. Tiêm nhắc lại 4 lần.

-           Trâu, bò, ngựa tơ (10-18 tháng tuổi): 500 UI/ngày

Tiêm trong 1 tuần. Nghỉ 1 tuần. Sau tiêm nhắc lại thêm 1 tuần nữa.

-           Lợn, cừu:          1000 UI

3 ngày tiêm 1 lần. Tiêm nhắc lại 4 lần.

-           Chó:     500-1000 UI

3 ngày tiêm 1 lần. Tiêm nhắc lại 4 lần.

+ Gia súc cái: Tiêm bắp thịt

 -          Trâu bò trên 18 tháng tuổi: 1000-1500 UI/ngày.

Cách một ngày tiêm 1 lần. Tiêm nhắc lại 6 lần liền

-           Trâu bò dưới 18 tháng tuổi: 600 UI/ngày.

Tiêm cách ngày. Nhắc lại 6 lần liền.

 Liều trên trong trường hợp gia súc cái cơ quan sinh dục kém phát triển, buồng trứng nhỏ, nên không động dục. Trong trường hợp không động dục trở lại sau khi đã cai sữa.

Tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp.

-           Trâu, bò, ngựa:             1500-3000 UI

Có thể kết hợp tiêm thêm 2,5-5mg Ostrogen ở vị trí khác. Trong trường hợp động dục bình thường nhưng vẫn vô sinh

II. OESTRADIOL

Oestradiol là một hormon cái được tiết ra từ buồng trứng. Xí nghiệp Dược và vật tư Thú y sản xuất loại Oestracliol dùng đề tiêm.

Công thức

-           Oestradiol        5mg

-           Dung môi và chất bảo quản       5ml

1. Tác dụng

Oestradiol benzoat tác dụng giống như Oestradiol tự nhiên. Nó gây xung huyết các cơ quan sinh dục cái, phát triển tuyến sữa và kích thích mở cổ tử cung.

Oestradiol kích thích phát triển nang trứng, thúc đẩy trứng chín và rụng trứng. Kích thích sự phát triển dạ con, âm đạo, tuyến sữa và các tuyến sinh dục phụ, tác dụng tăng tiết sữa, tăng khả năng co bóp của dạ con và làm dạ con kích ứng mạnh với Oxytocin. Oestradiol tác dụng mạnh nhất ở giai đoạn phát triển nang trứng ở gia súc.

2. Chỉ định

-           Dùng cho các loại gia súc cái: ngựa, trâu, bò, dê, cừu, lợn, chó...

-           Dùng để điều trị chứng không động dục, không rụng trứng, hoạt động sinh dục yếu, tê cứng buồng trứng, teo buồng trứng.

-           Dùng để điều khiển chu kỳ sinh dục theo ý muốn.

-           Chữa xuất huyết tử cung, liệt dạ con, sát nhau, thai chết lưu. Viêm tử cung cấp tính và mãn tính.

-           Gây bài tiết sữa, kích thích sữa, với liều thích hợp.

-           Điều trị bệnh viêm da do nội tiết.

-           Dùng để gây sảy thai, ngừng tiết sữa với liều cao.

-           Chữa bệnh tăng sinh và viêm tuyến tiền liệt ở động vật đực.

-           Ức chế hoạt tính của tinh hoàn - giảm tính động đực.

 3. Chống chỉ định

Không dùng cho gia súc đang có chửa và nguy cơ chảy máu dạ con.

 4. Liều dùng

Tiêm bắp thịt hay dưới da:

-           Ngựa, trâu, bò cái:        5-10 ml/lần

-           Dê, cừu cái:      2-3 ml/lần

-           Lợn nái:            3-5 ml/lần

-           Chó cái:            0,1-0,3 ml/lần

Chỉ dùng tiêm l-2 lần trong tuần, cách 2-3 ngày/một lần

Chú ý:

-           Dùng lâu ngày Oestradiol có thể gây dòn xương, gãy xương chậu, thiếu chức năng

hoặc giảm sinh buồng trứng.

-           Dùng liều cao gây cường dục, sưng tấy âm hộ và dạ con.

-           Đối với gia súc chửa - gây nguy cơ sảy thai.

-           Đối với gia súc đang tiết sữa - có thể ngừng tiết sữa.

  

III. OXYTOCIN

Oxytocin còn gọi là kích thích tố thúc đẻ, trước đây được chiết xuất từ protein, ngày nay có thể tổng hợp được bằng con đường hoá học.

Oxytocin là một kích tố thuần khiết, an toàn, không gây bất kỳ một phản ứng nào đối với cơ thể.

 1. Tính chất

Oxytocin tinh khiết có dạng bột.

1mg Oxytocin nguyên chất tương đương 500 UI.

Trong thú y thường dùng dưới dạng dung dịch chứa 6-10 UI/ml Dung dịch thuốc tiêm trong suốt, có phản ứng acid nhẹ.

 2. Tác dụng

Oxytocin có tác dụng chủ yếu kích thích sự co rút các sợi cơ trơn của tử cung, làm cho tử cung co bóp, có tác dụng đẩy thai lúc đẻ.

Thuốc cũng có tác dụng trên các cơ trơn của tuyến sữa và ống dẫn sữa, kích thích tăng tiết sữa và đẩy sữa ra ngoài.

Thuốc còn tác dụng với cả cơ trơn ở ruột, tiết niệu và làm co các mạch máu nhỏ, nhất là các mạch máu ở tử cung do đó làm tăng huyết áp.

 3. Chỉ định

Oxytocin được dùng để phòng và trị các bệnh sau:

-           Thúc đẻ đối với những gia súc cái mà tử cung đã mở nhưng co bóp yếu.

-           Kích thích tăng tiết sữa ở lợn, trâu, bò, chó sau đẻ.

-           Phòng và chữa những chứng liệt dạ con ở gia súc.

-           Đẩy những chất bẩn trong tử cung sau khi đẻ.

-           Cầm máu trong trường hợp chảy máu, rỉ máu sau khi đẻ hay sau phẫu thuật sản khoa.

-           Trong bệnh đau ruột ngựa do liệt ruột.

 4. Chống chỉ định

-           Không dùng cho gia súc xoang chậu hẹp hay khi đẻ mà cổ tử cung chưa mở vì tử cung

co bóp mạnh, thai không ra được dẫn tới vỡ tử cung và thai chết.

-           Không dùng trong trường hợp ngựa đau bụng khi đang có chửa.

-           Không dùng trong đau bụng ngựa do tắc ruột cơ giới.

-           Không dùng trong trường hợp chảy máu khi đang có chửa

 5. Liều lượng

Tiêm bắp - dưới da

-           Gia súc lớn:       10-20-60 UI tương đương 1-2-6 ml/con

-           Lợn nái dưới     200kg: 5-20 UI hay 0,5-2 ml/con

-           Lợn nái trên 200kg:       20-50 UI hay 2-5 ml/con

-           Dê cái, cừu cái:             3-20 UI hay 0,3-2 ml/con

-           Chó cái, mèo cái:          2-10 UI hay 0,2-1 ml/con

Khi cần thiết có thể tiêm tĩnh mạch với liều giảm đi một nửa

Chú ý:

-           Không dùng cho gia súc cái mang thai vì sẽ làm sảy thai.

-           Phương pháp tiêm dưới da, bắp, tĩnh Inạch là do yêu cầu can thiệp nhanh hay chậm hay kéo dài.

-           Ở ngựa và bò nên tiêm dưới da để hiệu lực thuốc tăng từ thấp đến cao, giúp cho con cái đẻ bình thường không hại sức.

-           Liều lượng có thể tăng, giảm hay liều lặp lại sau 30-60 phút tuỳ theo tình trạng bệnh tình và súc khoẻ gia súc. Tuy nhiên chỉ nên tiêm tối đa 2-3 lần trong 1 ngày với liều

quy định trên. Nếu nhiều quá có thể gây lộn tử cung.

-           Tiêm kèm thuốc trợ lực cho gia súc vì gia súc cái tiêm Oxytocin sẽ mệt vì co bóp tử cung trong khi đẻ

IV. TESTOSTERON

Testosteron là một loại kích tố sinh dục đực được chế tạo từ tinh hoàn của dê đực, bò đực, lợn đực.

Trong thú y ta thường dùng dưới dạng các este của Testosteron đó là Propionat testosteron và các Acetat testosteron.

 1. Tính chất

Testosteron là chất bột trắng hay vàng không tan trong nước, tan trong dầu, ít tan trong ete, rượu.

Tác dụng chậm nhưng kéo dài như:

Propionat testosteron k o dài 24-48 giờ. Vài chế phẩm khác của Testosteron kéo dài tác dụng trong 3-5 tuần như: Herahydro benzoat testosteron (Sterandryl retard); Cenanthat testosteron (Androtardyl).

Các chế phẩm này đều ở dạng dung dịch dầu đóng ống chứa từ 5-25mg hoạt chất trong 1ml.

 2. Tác dụng

-           Testosteron kích thích sự phát triển của cơ quan sinh dục đực.

-           Kích thích các đặc tính sinh dục đực khi trưởng thành (phát triển dương vật, bìu dái, tinh nang, tuyến tiền liệt) và các tập tính sinh dục.

-           Testosteron rất cần thiết cho sự sinh tinh trùng.

-           Testosteron còn tác dụng mạnh đối với sự đồng hoá của cơ thể, đặc biệt đồng hoá

protit.

 3. Chỉ định

Testosteron được dùng để điều trị những bệnh sau:

-           Không có khả năng sinh sản của gia súc đực: lãnh đạm sinh dục, rối loạn sinh sản tinh trùng (thường kết hợp với huyết thanh ngựa chửa hay Gonado liberin).

-           Kích thích phát triển tinh hoàn.

-           Dùng trong các trường hợp chảy máu tử cung, u xơ tử cung, ung thư vú của gia súc cái.

-           Điều trị băng huyết ở chó cái, lợn cái.

-           Kích thích tăng trọng ở bò cái tơ (cấy gh p dưới tai).

-           Testosteron kích thích sự sinh trưởng của gia súc non.

-           Tăng quá trình đồng hoá - tăng trọng lượng các loài Hồi phục nhanh cơ thể sau khi mắc bệnh truyền nhiễm, nội khoa...

-           Testosteron bồi bổ cơ thể trong trường hợp thiếu dinh dưỡng, gầy yêu, suy nhược còi cọc của gia súc.

 4. Liều lượng

Tiêm bắp thịt:

-           Trâu, bò, ngựa:             200-500 mg/lần

-           Dê, cừu, lợn:     100-150 mg/1ần

-           Chó đực:          25-100 mg/lần

-           Chó cái (bệnh tử cung):             100-400 mg/lần

-           Mèo:    10-25 mg/lần

Sau 2-4 tuần tiêm nhắc lại.

V. FOLLICULIN

Folliculin là một kích tố sinh dục cái, được chiết xuất từ nước tiểu động vật có thai. 1 lít nước tiểu ngựa có thai có khoảng 300.000 đơn vị.

 1. Tính chất

Folliculin là tinh thể trắng bóng, ít tan trong dầu, cồn, nước, dễ tan hơn trong cồn 1000, tan trong Etyl acetat (1mg tương đương 10.000 đơn vị quốc tế).

Trong thú y thường dùng dưới dạng Follicillin benzoat. Folliculin benzoat là tinh thể trắng ít tan trong cồn và các dịch thể, tan trong dầu.

Folliculin có tác dụng kéo dài trong cơ thể.

 2. Tác dụng

Kích thích dạ con tăng sinh, bộ phận sinh dục cái phát triển, niêm mạc dạ con dày lên, hình thành nhiều mạch máu, các tuyến niêm mạc tăng thêm tuyến to ra, các ống dẫn sữa phát triển đối với trâu, bò, lợn, chó.

Kích thích làm tăng cường co bóp dạ con ở gia súc cái.

 3. Chỉ định

Folliculin được dùng trong những trường hợp sau:

-           Kích thích khả năng sinh sản của gia súc cái.

-           Kích thích cơ quan sinh dục cái phát triển: dạ con, bầu vú.

-           Tăng cường co bóp dạ con, không dùng khi con vật có thai.

-           Điều trị chứng thiếu khả năng sinh dục.

4. Liều lượng

Tiêm dưới da hay bắp thịt:

-           Trâu, bò, ngựa: 1500-200 đơn vị/lần

-           Dê, cừu, lợn: 400-500 đơn vị/lần

-           Chó: 150-300 đơn vị/lần

Mỗi ngày tiêm 1 lần. Tiêm liên tục trong 2-4 ngày. Dung dịch Folliculin 1ml có 200 đơn vị.

Dung dịch Folliculin dầu: 1ml có 100 đơn vị.

  

VI. PROSTAGLANDIN

Prostaglandin được phân lập từ tinh nang của bò đực, tinh nang dê đực và còn được tìm thấy ở loài san hô sừng Euplexaura và một số loài tảo.

Prostagladin còn được tổng hợp hoá học có hoạt tính cao.

 1. Tính chất

-           Prostaglandin có trong các cơ quan sinh dục và trong các tổ chức ở nhiều loài động vật có vú, chim, bò sát, cá .

-           Có nhiều loại Prostaglandin tự nhiên (15 loại) nhưng quan trọng nhất là loại PGF2α. Loại này bị phân huỷ khi đưa vào máu bởi các men của phổi và gan, nên chỉ dùng được tại chỗ trong tử cung, ở sừng tử cung tương ứng với thể vàng.

-           Prostaglandin tổng hợp hoá học ít bị phân giải, hoạt tính cao, ít có tác dụng phụ. Có thể dùng tiêm bắp thịt.

 2. Tác dụng

-           Tác dụng quan trọng đến hoạt động sinh dục - trong nhân y cũng như trong thú y,

thường dùng loại PGF2α

-           PGF2α có tác dụng gây động dục rụng trứng hàng loạt

-           PGF2α có tác dụng kích thích cơ trơn tạo điều kiện thuận lợi cho sự dịch chuyển các tinh trùng đi vào tử cung và kích thích co bóp tử cung lúc chuyển dạ ở súc vật cái.

-           PGF2α kích thích hệ tim mạch (chứng mạch nhanh) ở súc vật

-           Tác dụng trên hệ tiêu hoá gây tác dụng phụ có hại: đau bụng, nôn mửa, ỉa chảy... ở gia súc khi dùng thuốc.

 3. Chỉ định

Prostaglandin được sủ dụng trong những trường hợp sau:

-           Kích thích khả năng sinh sản của trâu, bò, ngựa.

-           Tăng cường tính động dục của gia súc cái.

-           Chữa bệnh u nang buồng trứng ở gia súc cái.

-           Kích thích quá trình rụng trứng nhanh ngay cả trong thời kỳ sản sữa ở ngựa cái.

-           Làm tăng nhanh chu kỳ động dục mới ở súc vật cái

-           Dùng Prostaglandin trong trường hợp chết phôi và thai chết lưu (tống ra ngoài)

-           Trong trường hợp viêm nội mạc tử cung có mủ, bọc mủ tử cung, thải mủ và dịch ra ngoài.

-           Kích thích rụng trứng nhân tạo hàng loạt để tiết hành thụ tinh nhân tạo không cần phát hiện động dục ở gia súc cái

-           Gây sảy thai theo ý muốn.

-           Gây đẻ chủ động ở gia súc cái.

 4. Liều lượng

Gây đẻ chủ động được tiêm bắp thịt các chế phẩm tổng hợp với liều:

-           Ngựa cái:         Lyprostil (Prosolvin): 7,5 mg/ngày

-           Bò cái: Cloprostenol (Estrumate, Uniandin): 500 mg/ngày

Dinopost (Dinolytin, Hormo PGF2α): 25 mg/ngày

Etiproston (Prostavet): 5 mg/ngày

Luprostiol (Prosolvin): 15 mg/ngày

-           Lợn nái:            Cloprostenol (Plante): 175 mg/ngày

Dinoprost (Dinobytic): 10 mg/ngày

Luprostiol (Prosolvin): 7,5 mg/ngày

 Chú ý:

-           Không dùng ở gia súc cái có chửa.

-           Không tiêm tĩnh mạch.

-           Chỉ được dùng sữa sau 24 giờ tiêm Prostaglandin và chỉ dùng thịt sau 3-7 ngày tiêm thuốc.

-           Cẩn thận khi tiếp xúc với thuốc nhất là với phụ nữ ở lứa tuổi có con, nguời bị suyễn. Cần rửa sạch thuốc khi dính vào da.

  

VII. ESTRUMATE

 1. Tính chất

Estrumate là dung dịch thuốc tiêm, không màu, dùng để tiêm. Tác dụng tương tự như Prostaglandin, do công ty Coopers (Anh quốc) sản xuất. Thuốc chuyên dùng cho bò, ngựa. Thuốc có tính chất kích thích rụng trứng cao, điều khiển kế hoạch sinh sản theo ý muốn. Có tác dụng tốt trong việc chữa các hội chứng rối loạn sinh sản trên ngựa và bò.

 2. Chỉ định

Estrumate được dùng trong những trường hợp sau:

-           Chữa hội chứng rối loạn sinh sản trên ngựa và bò.

-           Kích thích quá trình động đực ở gia súc ở những con chậm động đực.

-           Thúc đẻ do kích thích co bóp tử cung.

-           Chữa những bệnh về buồng trứng, viêm nội mạc tử cung thể mãn tính ở bò, ngựa, lợn.

-           Dùng Estrumate để nhanh chóng kết thúc hiện tượng mang thai giả ở ngựa, chó.

-           Hạn chế và dứt hẳn việc động dục trong thời kỳ cho sữa của gia súc.

-           Dùng trong việc thiết lập kế hoạch việc lên giống, điều khiển chu kỳ lên giống của bò và ngựa.

 3. Liều lượng

Tiêm bắp:

-           Bò:       2 ml/lần

-           Ngựa, lừa:        0,5-1-2 ml/lần

 Chú ý:

-           Không dùng cho gia súc mang thai gây sảy thai.

-           Chỉ được dùng sữa bò sau 24 giờ tiêm thuốc.

-           Tránh dây thuốc trên da vì thuốc có khả năng hấp thụ qua da.

-           Cẩn thận khi tiếp xúc với thuốc nhất là phụ nữ nuôi ẵm con và người bị hen suyễn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO[1-4]

1.         Kháng, H.V., Bệnh ngoại khoa gia súc. 2003, Hà Nội: NXB Nông nghiệp.

2.         Lăng, P.S. and B.Đ. Phong, Bệnh Sinh sản và Kỹ thuật thực hành ngoại khoa ở bò sữa. 2002, Hà Nội: NXB Nông nghiệp.

3.         Ninh, N.H. and B.Đ. Phong, Bệnh sinh sản ở gia súc. 1999, Hà Nội: NXB Nông nghiệp.

4.         Trạch, N.X., Chăn nuôi bò sinh sản. 2004, Hà Nội: NXB Nông nghiệp. 274.

 

Bình chọn tin tức

Bình chọn tin tức: (5.0 / 1 đánh giá)

Bình luận

Top

   (0)